Een van de oudste Duitse gemeenschappen van Zuid-Amerika
Wanneer Duitsers aan emigratie naar Zuid-Amerika denken, vallen doorgaans Argentinië of Brazilië als bestemmingen. Daarbij heeft Paraguay een van de meest fascinerende en oudste Duitse gemeenschappen van het continent: zo'n 50.000–80.000 Paraguayanen hebben aantoonbaar Duitse wortels, en de geschiedenis van deze gemeenschap gaat meer dan 140 jaar terug.
De mennonieten: pioniers van de Chaco
De bekendste en meest invloedrijke Duitse groep in Paraguay zijn de mennonieten. Deze protestantse geloofsgemeenschap, die haar oorsprong heeft in het 16e-eeuwse Nederland, kwam vanaf 1927 naar Paraguay – op zoek naar religieuze vrijheid en een thuis voor hun conservatieve levenswijze.
De eerste mennonieten kwamen uit Rusland (Oekraïne), Canada en Mexico. Ze ontvingen van de Paraguayaanse staat een uniek privilege: volledige autonomie in onderwijs, kerk en vrijstelling van militaire dienst. In ruil daarvoor moesten zij de Chaco – een destijds als onbewoonbaar beschouwde doornstruiksteppe – vruchtbaar maken.
De drie mennonieten-kolonies
- Menno: Gesticht in 1927, de oudste kolonie. Streng conservatief, spreektaal Plautdietsch. Ca. 20.000 inwoners.
- Fernheim: Gesticht in 1930 door vluchtelingen uit de Sovjet-Unie. Iets wereldser, met Cooperativa Fernheim als economische ruggengraat. Ca. 15.000 inwoners.
- Neuland: Gesticht in 1947 door vluchtelingen na de Tweede Wereldoorlog. Ca. 6.000 inwoners.
De mennonieten hebben de Chaco letterlijk getransformeerd. Vandaag produceren zij een aanzienlijk deel van de Paraguayaanse zuivel- en vleesindustrie. Hun hoofdstad is Filadelfia – een ordelijke, goed georganiseerde stad met supermarkten, ziekenhuizen en zelfs een klein museum van de Duitse immigratie.
De emigranten van de 19e en vroege 20e eeuw
Parallel aan de mennonieten-immigratie kwamen vanaf 1881 Duitse kolonisten naar Oost-Paraguay. De kolonie Nueva Germania, gesticht door Bernhard Förster (zwager van Friedrich Nietzsche), is het bekendste en tragischste voorbeeld uit die tijd. Het project mislukte, maar liet een Duitstalige gemeenschap achter in de regio San Pedro.
Verdere vestigingscentra ontstonden in Encarnación, Hohenau, Obligado en Bella Vista – plaatsen die nog steeds Duitse familienamen, lutherse kerken en soms zelfs straatborden in het Duits kennen.
De naoorlogse emigranten (1945–1960)
Na de Tweede Wereldoorlog kwam een nieuwe golf van Duitse emigranten naar Paraguay – waaronder oorlogsvluchtelingen, ontheemden, maar ook een kleinere groep voormalige NSDAP-leden die gebruik maakten van de relatieve openheid van de Paraguayaanse staat onder dictator Stroessner. Deze geschiedenis maakt deel uit van het verleden dat de gemeenschap niet ontkent, maar dat ook niet representatief is voor de meerderheid van de Duitse immigranten.
Veel naoorlogse emigranten integreerden volledig in de Paraguayaanse samenleving en stichtten bedrijven, scholen en culturele verenigingen.
Het huidige Duitse leven in Paraguay
Scholen en onderwijs
- Colegio Alemán Asunción: De bekendste Duitstalige school van het land, met onderwijs in het Duits en Spaans.
- Mennonieten-scholen in de Chaco-kolonies geven deels nog les in Plautdietsch en Hoogduits.
Verenigingen en gemeenschap
- Duits-Paraguayaanse Handelskamer (AHK Paraguay)
- Clube Alemão Asunción (sportclub met meer dan 100 jaar geschiedenis)
- Deutsche Evangelische Gemeinde
- Talrijke regionale culturele verenigingen in Encarnación, Hohenau en Bella Vista
Economie
Duitse bedrijven zijn in Paraguay actief aanwezig: van agrarische export (mennonieten-coöperaties) over machinebouw tot middelgrote ambachtsbedrijven. De AHK schat het bilaterale handelsvolume op meerdere honderden miljoenen euro per jaar.
Wat nieuwe emigranten te wachten staat
Voor nieuwe Duitse nieuwkomers is de bestaande gemeenschap een waardevol netwerk. In Asunción zijn Duitstalige artsen, advocaten, belastingadviseurs en vastgoedmakelaars beschikbaar. Expat-groepen op Facebook en WhatsApp leggen eerste contacten en geven praktische dagelijkse tips.
Conclusie
De Duitse gemeenschap in Paraguay is geen museumverschijnsel, maar een levendige realiteit. Van de Chaco-kolonies tot de stadswijken van Asunción vinden Duitsers die nieuw in het land komen aanknopingspunten, ondersteuning en een stukje vertrouwde cultuur – ingebed in de fascinerende diversiteit van Paraguay.
